نقش كلي كميسارياي عالي ملل متحد در امور پناهندگان در بند نخستين اساسنامه بعنوان "كسب حمايت بين‌المللي و جستجوي راه‌حلهاي پايدار" براي پناهندگان بيان شده است. در حالي كه بند دوم آن نيز بسيار بااهميت مي‌باشد كار كميسارياي عالي پناهندگان را داراي سرشتي كاملاً غيرسياسي دانسته و از آن بعنوان "نوعدوستانه و اجتماعي" نام مي‌برد.


فصل دوم اساسنامه به بيان صلاحيت كميسارياي عالي مي‌پردازد. بندهاي شش و هفت اساسنامه به تعريف واژه پناهنده پرداخته است. در اين تعريف ضمن تأييد تعريف موجود در مقررات پيشين، پناهنده را كسي مي‌شناسد كه "در نتيجه حوادث اتفاق افتاده قبل از اول ژانويه 1951" در معرض تعقيب قرار دارد و هر شخص ديگري كه بدليل نژاد، مذهب، مليت يا عقيده سياسي خود و بدليل ترس موجه از تعقيب خارج از كشور اصلي خود و يا اگر بدون تابعيت است، خارج از محل عادي سكونت خود بسر مي‌برد و بدليل همين ترس مايل به استفاده از حمايت دولت كشور خود نبوده و يا اگر فاقد تابعيت است بدين دلايل نمي‌تواند به محل سكونت عادي خود بازگردد.


بندهاي هشت، نه و ده به تشريح و تبيين نقش دقيق كميسارياي عالي در زمينه حمايت بين‌المللي و راه‌حلهاي پايدار پرداخته، در حالي كه بندهاي يازده، دوازده(و نيز سه و چهار و پنج) به بيان رابطه ميان كميسر عالي پناهندگان با مجمع عمومي، شوراي اقتصادي يا اجتماعي و كارگزاريهاي تخصصي مي‌پردازد.


بخش سوم اساسنامه به سازمان كار و امور مالي اختصاص دارد كه در آن بند 13 از همه بااهميت‌تر است. براساس آن كميسر عالي پناهندگان بايستي "با معرفي دبيركل و تصويب مجمع عمومي" انتخاب شود. اين ارتباط مستقيم ميان كميسر عالي و مجمع عمومي نشانه تأكيد بر موضع مستقل كميسر عالي بعنوان عامل غيرسياسي جامعه بين‌المللي است. از نظر ساختاري، دفتر كميسر عالي ملل متحد در امور پناهندگان يك ارگان فرعي مجمع عمومي به شمار آمده كه همچنين رابطه مستقيمي با شوراي اقتصادي و اجتماعي دارد با اين حال موضوع بدان معني نيست كه كميسارياي عالي پناهندگان در نظام ملل متحد يك تشكيلات خودمختار است. هرچند اساسنامه كميسارياي عالي در امور پناهندگان هرگز به طور رسمي تغيير نكرده است ليكن توسط قطعنامه‌هاي مجمع عمومي، دچار تحول بسيار شده است.