به محض ديدن كوچكترين علائمي از طرف‌ مقابل يكي از اين تجربيات را كه به بهاي كوهي از دستمال كاغذي‌هاي مچاله شده و روزهاي كسالت‌بار خانه‌نشيني به دست آمده، رو مي‌كنيم تا دوست و همنشينمان مبتلا نشود، يا اگر مبتلاست، زودتر خوب شود.

اما واقعيت اين است كه اين دستگاه تنفس عريض و طويل ما، كه از اول پاييز خودش را آماده مي‌كند براي ميزباني انواع و اقسام آلودگي‌ها، ويروس‌ها و باكتري‌ها و قارچ‌ها، گاهي از اين درمان‌ها و توصيه‌ها چندان فايده‌اي نمي‌برد. يا برخي از اين توصيه‌هاست كه با تمام شدن طول دوره بيماري همزمان مي‌شود و ما تنها گمان مي‌كنيم كه توصيه مناسب و كارآمدي بوده است. ما هم چند تا از اين توصيه‌ها را مرور مي‌كنيم:

1- از خانه بيرون نرو، هوا سرده، سرما مي‌خوري

اين جمله و مشابهاتش را در اين فصل زياد مي‌شنويم، به خصوص از زبان آنها كه كمي پا به سن  گذاشته‌اند و كمي هم دلسوز مايند! حتي گاهي وقتي از دوستي مي‌پرسيم «چرا سرما خورده‌اي؟» جواب مي‌دهد: «هوا سرد شد، رفتم بيرون، سرماخوردم!» البته هواي سرد مي‌تواند تا اندازه‌اي سيستم ايمني را ضعيف كند. كه اين اندازه چندان هم زياد نيست.

اما نكته در اينجاست كه عامل سرماخوردگي چند نوع ويروس است و نه هواي سرد! و اتفاقاً محيط‌هاي بسته بيشتر باعث انتشار  ويروس‌ها بين افراد مي‌شوند. چطور؟ يك نفر حامل ويروس است، در اتوبوس، در محل كار، در مهماني، كنار بقيه مي‌نشيند كار مي‌كند و راه مي‌رود. در و پنجره‌ها بسته است و هيچ تهويه‌اي هم نيست، ويروسي كه با ترشحات تنفسي او خارج شده و سرگردان مانده، خودش در خانه ميزبان ديگري؛يكي از افراد حاضر در جمع جا مي‌دهد!

2- عطسه مي‌كنم! آنفلوانزا گرفتم!

به خصوص از وقتي كلمه اپيدمي آنفلوانزا و آنفلوانزاي پرندگان را زياد مي‌شنويم، و ترس برمان داشته كه نكند آنفلوانزا بگيريم، انگار بيشتر آنفلوانزا مي‌گيريم! حالا ديگر از نظر ما يك عطسه، معادل آنفلوانزا است. (و البته چون درماني براي آن نمي‌شناسيم، فقط با تأسف و دلسوزي بيمار روبه‌رويمان را نگاه مي‌كنيم و سر تكان مي‌دهيم).

اما آنفلوانزا با سرماخوردگي فرق دارد، گيرم كه خيلي شبيه هم باشند و فقط با كشت ترشحات تنفسي بتوان مطمئن شد كه بيماري از كدام نوع است. اما آنفلوانزا با سرماخوردگي فرق دارد. عامل بيماري آنفلوانزا، يك نوع ويروس است كه طبيعتاً نامش آنفلوانزا است در حالي كه صدها نوع ويروس مي‌توانند انواع و اقسام سرماخوردگي‌ها را ايجاد كنند (متهم رديف اول در اينجا رينو ويروس‌ها هستند)

شايد عطسه، آب‌ريزش از بيني و چشم و بي‌حالي و حس كسالت سرماخوردگي خيلي بيشتر جلب توجه و ترحم ما را بكند، اما در آنفلوانزا به جاي اين مشكلات، چيزهاي ناراحت‌كننده‌تري مثل تب بالا، سردرد و درد شديد عضلات و مفاصل داريم و فرق در بيماري هم در همين‌هاست. علاوه بر اين شروع آنفلوانزا ناگهاني و بي‌مقدمه است و آدم را غافلگير مي‌كند، در حالي كه سرماخوردگي آرام آرام شديد مي‌شود و بعد هم فروكش مي‌كند.

3- سرماخورده‌ام، فقط سوپ جوجه خوبم مي‌كند

در مورد سوپ جوجه و تأثير آن بر سرماخوردگي حرف و حديث‌هاي زيادي بين اصحاب علم پزشكي مطرح است، حتي در مورد اين كه اگر جوجه مورد بحث جوجه مرغ باشد يا خروس چه فرقي در سرماخوردگي دارد هم تحقيقاتي انجام شده! ماحصل بحث اين است كه سوپ جوجه از دو طريق به كم كردن علائم سرماخوردگي كمك مي‌كند. اول متوقف كردن حركت سلول‌هاي التهابي (با نام نوتروفيل‌ها) به طرف مجاري تنفسي و دوم سرعت دادن به حركت مخاط ترشح شده اضافي به طرف خارج كه اين دو كار باعث كم كردن التهاب احتقان اين منطقه مي‌شود.

اما نكته در اينجاست كه انواع ديگر سوپ‌ها و آش‌ها به دليل آن كه حجم اصلي آنها را مايع تشكيل مي‌دهد، آن هم مايعي گرم و مطبوع، مي‌تواند چنين اثري داشته باشد. اين نوع غذاها كه هم حاوي سبزيجات لازم و هم محتواي پروتئيني مناسب هستند، همه جوره و البته خيلي ملايم و خوشايند، به بدن كمك مي‌كنند كه التهاب و ويروس را از خود دور كند.

4- نه، چيزي نمي‌خورم، آخه سرماخورده‌ام!

اين هم از آن جملاتي است كه بعضي وقت‌ها به خصوص وقتي مريض سن كمي داشته باشد يا سالمند باشد خيلي مي‌تواند خطرناك باشد. بعضي وقت‌ها اين حرف را موقع اسهال هم از مبتلايان شنيده‌ايم.

در هر حال سرماخوردگي دليلي بر نخوردن غذا نيست و هيچ سرماخوردگي‌اي با كم غذا خوردن بهبود پيدا نمي‌كند بهتر است از مصرف غذاهايي با چربي بالا، ادويه تند و سرخ كردني در اين مدت پرهيز كنيم و مايعات بيشتري از جمله آب ميوه‌هاي طبيعي، شير، چاي كم‌رنگ و نيز آب بنوشيم، اما هيچ نيازي به پرهيز كامل از غذا نيست كه هيچ، اين كار باعث مي‌شود دفاع بدن در مقابل عوامل خارجي كمتر و كمتر شود.

5- سرماخورده‌ام،تا يك پني‌سيلين نزنم خوب نمي‌شم.

اين جمله در ذات خود تناقضي بي حد و حصر دارد. هنوز معلوم نشده اولين كسي كه باعث رواج اين باور غلط شد، چه كسي بود. شايد اگر تحت تعقيب قرار بگيرد، پرونده سنگيني پيدا كند! علت هم اين است كه عامل سرماخوردگي همان‌طور كه گفتيم، ويروس است و ويروس‌ها هيچ كدام به داروهايي كه تحت عنوان آنتي‌بيوتيك مي‌شناسيم، مثل پني‌سيلين، آموكسي سيلين، آمپي‌سيلين، كوآموكسي كلاو و غيره هيچ پاسخي نمي‌دهند. اين داروها اختصاصاً ضدباكتري هستند (آن هم انواع خاصي از باكتري‌ها).

مصرف خودسرانه و بي‌رويه اين آنتي‌بيوتيك‌ها نه تنها كمكي به درمان سرماخوردگي و آنفلوانزا نمي‌كند، بلكه يك اثر منفي هم دارد و آن اين كه باعث مي‌شود باكتري‌ها با اين داروها آشناتر شوند و در نتيجه بتوانند راه‌هايي را براي مقاومت در برابر آنها پيدا كنند. پيدا شدن باكتري‌هاي مقاوم به دارو همان و بي‌دفاع شدن ما در برابرشان، همان!

6- شكمم سرماخورده، دائم دارم بالا مي‌آورم.

البته اعتقاد به اين باور كه سرماخوردگي شكمي هم نوعي سرما‌خوردگي رايج است، چندان مضر و خطرناك نيست. اما بهتر است بدانيم به ندرت مي‌توان سرماخوردگي را يافت كه تنها علامت يا علامت شاخصه آن تهوع، استفراغ و اسهال باشد. عامل ايجاد اين علائم بيشتر مسموميت‌هاي غذايي و انواع ديگري از ويروس‌ها هستند. راه پيشگيري از اين بيماري، شستشوي مرتب دست و نخوردن غذاي مانده و غيربهداشتي است. يك سوم از ويروس‌هاي عامل سرماخوردگي مي‌توانند علاوه بر ايجاد علائم تنفسي، باعث درجاتي از اسهال، تهوع و استفراغ يعني علائم گوارشي هم بشوند.

7- واكسن آنفلوانزا نمي‌زنم، چون ممكنه مريض بشم.

اول فصل پاييز، زمان تزريق واكسن آنفلوانزاست كه البته فقط كساني كه مشكل دستگاه ايمني دارند، بايد اين كار را بكنند. كودكان، سالمندان، ديابتي‌ها، آنها كه پيوند شده‌اند، دياليزي‌ها، آنها كه هر بيماري مزمني دارند يا به ويروس ايدز مبتلا هستند يا به هر دليلي دستگاه ايمني بيماري دارند، از جمله اين افراد هستند. به لطف الهي الان اين واكسن به تعداد مناسبي در كشور هست و اين افراد مي‌توانند به مراكز بهداشتي - درماني مراجعه كنند و آن را رايگان دريافت كنند.

اما بعضي‌ها سختشان مي‌آيد اين كار را بكنند و وقتي علت را ازشان مي‌پرسي مي‌گويند مي‌ترسم مريض بشوم. واكسن آنفلوانزا عوارض جانبي ناچيزي دارد ولي آنچه كه مسلم است به هيچ عنوان باعث ابتلا به آنفلوانزا و هيچ بيماري ديگري نمي‌شود (كه اگر اين طور بود كه نقض غرض مي‌شد) اين ويروس يك ويروس غيرفعال است كه باعث مي‌شود سيستم ايمني او را بشناسد و به حال آماده باش عليه آن دربيايد، ولي نمي‌تواند بيماري ايجاد كند. پس آنها كه واجد شرايط هستند، مي‌توانند با خيال راحت واكسن بزنند و اميدوار باشند كه امسال سرما نخورند.

8- سرماخورده‌ام، فقط بايد بخوابم توخونه تا خوب بشم.

اشتباه نشود، كار زياد، انواع استرس، آلودگي هوا، كم‌خوابي و همه چيزهاي مشابه آن مي‌تواند سيستم ايمني را تحت فشار بگذارد و اجازه ندهد كارش را درست انجام دهد بنابراين مي‌توان گفت كه اين حق شماست كه حداقل در يكي دو روز از اول بيماري‌تان كمتر كار كنيد و بيشتر استراحت كنيد.

اما همه درمان اين نيست، گرچه هيچ كدام از بيماري‌هاي ويروسي درمان قطعي ندارند. ولي داروهاي آنتي ويروس خاصي هستند كه مي‌توانند تا حد زيادي تكثير ويروس‌ها را كنترل كنند. پزشك مي‌تواند شما را در اين باره راهنمايي كند. البته يادتان باشد كه شروع اين داروها در دو روز اول بعد از شروع بيماري تأثير دارد و بعد از آن ديگر بي‌فايده است. داروهاي ديگري هم هستند كه با كم كردن علائم بيماري، به شما كمك مي‌كنند كمتر از اين ويروس موذي آزار ببينيد.

9 - روزي يك قرص ويتامينC مي‌خورم تا سرما نخورم.

همه باورهاي غلط چون يك انديشه درست به وجود آمده‌اند. در اينجا انديشه درست آن است كه اگر در رژيم غذايي شما مقادير كافي ويتامين C وجود داشته باشد، مثلا به اندزه كافي فلفل سبز، مركبات و ميوه‌هاي تازه مصرف كنيد، سيستم ايمني هوشيارتر و آماده‌تـري خواهيد داشت.

 اگر به بلاي سرماخوردگي هم دچار شديد قرص ويتامين C از دو راه به شما كمك مي‌كند. در دوزهاي پايين مي‌تواند طول دوره بيماري را كم كند و در دوزهاي بالا علائم را تخفيف بدهد، اما متأسفانه خوردن قرص ويتامين C نمي‌تواند شما را در برابر ابتلا به سرماخوردگي مصون كند. ضمن اينكه زياد خوردن اين قرص هم مثل هر داروي ديگري مي‌تواند عوارضي داشته باشد: استفراغ و اسهال.

10 - براي پيشگيري از سرماخوردگي فقط كافيه نزديك آدم سرما‌خورده نروم.

دوري از قطرات تنفسي پر از ويروس فرد بيمار، البته راه مؤثر و خوبي براي پيشگيري است اما فراموش نكنيد اين قطرات ممكن است روي دست فرد بيمار هم حضور پيدا كنند و آن وقت هرجا كه او دستش را بگذارد اعم از دستگيره در، گوشي تلفن، صفحه كليد كامپيوتر و نوشت‌افزارها مي‌تواند ويروسي شود. شما دستتان را به آنها مي‌زنيد، دست شما هم مي‌شود منبع ويروس.

پس با همين آب و صابون معمولي روزي چند بار دستتان را بشوييد. دست آلوده را به دهان و چشمتان نزنيد. صفحه كليد و ميز كارتان را هم مي‌توانيد با محلول‌هاي الكلي رقيق هر روز پاك كنيد.