گیلگمش، داستان بلوغ انسان

^{گيلگمش، داستان بلوغ انسان}

^{سومريان يكي از كهن‌ترين اقوام ساكن ميانرودان (سرزمين ميان دو رود دجله و فرات) بودند كه از هزاره سوم تا هزاره دوم پيش از ميلاد تمدني درخشان پي ريختند كه اثراتِ آن را هنوز هم مي توان نه تنها در زندگي مردم آن منطقه، بل‌كه بخش بزرگي از جهان مشاهده نمود. حكومت سومريان بعدها به دست آشوريان و سپس بابليان افتاد و سرانجام كورش پادشاه هخامنشي بر آنان تسلط يافت.

سومريان خطِ ميخي را ابداع كردند و با آن مي نوشتند. اين خط بعدها به بابليان و هخامنشيان به ارث رسيد.

در سال 1849 در شهر موصل (عراق) بر تپه‌اي كه به "نمرود" مشهور است، "قصر نينوا" را كشف كردند. نينوا نشان از عظمت، شكوه و جلال سلطنت آشور بانيپال داشت، شهري كه به دست "هوخشتره"، پادشاه ماد، با خاك يكسان شد. در قصر نينوا كتابخانه‌اي عظيم يافتند كه در آن سي‌هزار كتاب بر الواح گلي وجود داشت. اين كتابخانه از آنِ آشور بانيپال بود.

در ميان آثار كشف شده، حماسه گيلگمش يك از مشهورترينِ آنان است. اين داستان را يكي از زيباترين و كهن‌ترين محصولاتِ فكر بشر در تمامي مشرق‌زمين به شمار مي آورند. منبع اصلي بسياري از افسانه‌ها و روايت‌هايي‌ست كه در تورات و ديگر كتاب‌هاي ديني آمده است.

آن‌چه از "گيلگمش" به‌جا مانده، دوازده لوح گلي‌ست به زبان سومري. هر لوح شامل شش ستون سيصد سطري مي باشد. نسخه‌هايي از آن نيز به زبان اكدي موجود است. تاريخ تحرير آن را هزاره سوم پيش از ميلاد حدس مي زنند.(1) اين اثر در سال 1853 توسط "هرمزد رسماس" از آسوريان موصل كشف شد. جرج اسميت، مورخ انگليسي آن را ترجمه كرد. نخستين ترجمه‌ي فارسي آن توسط داوود منشي‌زاده در سال 1333 منتشر شد.

گيلگمش پادشاه شهر اورك از سرزمين سومر بود. يك‌سوم او انساني و دوسوم باقيمانده خدايي بود. پس از مرگِ دوستش، انكيدو، به دنبال يافتن رمز جاودانگي و ناميرايي انسان راه سفر در پيش مي گيرد. در بازگشت، رنجِ سفرِ او بر گل‌نبشته‌اي ثبت مي شود.

گيلگمش نيرويي مافوق طبيعي دارد، بي‌ترس و شكست‌ناپذير است. بر اورك پادشاه مي باشد، شخصي مستبد كه مردم مي آزارد. "در شهر سخن و كلام او قانون است." زنان كه بار اصلي آباداني شهر را بر عهده داشتند، شكايت به "ايشتار"، خدابانوي باروري و عشق، مي برند و او از "آرورا" خداي آسمان‌ها مي خواهد چاره‌اي بينديشد.

"آرورا" انكيدو را از گل رُس به شكل انساني وحشي خلق مي كند و او را در صحرا با جانوران ول مي كند. انكيدو با جانوران دوستي مي كند و از آنان در برابر دام‌هاي مرگبارِ شكارچيان حمايت مي كند. شكارچيان شكايت به گيلگمش مي برند و از او مي خواهند تا از "شاماتِ" روسپي بخواهد با آميزش با انكيدو، او را اغوا كرده، از حيوانات دور كند.

انكيدو با ديدن شامات شيفته او مي شود، پس از هفت شبانه‌روز عشق‌بازي، حمايتِ از حيوانات را فراموش مي كند. شامات از او مي خواهد كه با وي به اورك بيايد. او را به غذاهاي انسان‌ها آشنا مي كند و لباس خويش بر وي مي پوشاند. در ورود به شهر با گيلگمش روبرو مي شود، پس از نبردي تن به تن و بدون پيروزي، آن دو باهم دوست مي شوند و عهد مي بندند كار پهلواني را باهم پيش برند. اين چيزي‌ست كه البته مادر گيلگمش در تعبير خوابي از او، به وي گفته بود.

در اين ميان گيلگمش عشق ايشتار را پس مي زند. ايشتار نزد "آنو"، پدر آسمان مي رود و از او مي خواهد تا گاو مقدس را از آسمان براي كشتنِ گيلگمش به زمين فراخواند. گليگمش و انكيدو به اتفاق گاو را مي كشند. خدايان كه اين مي بينند، مرض به جان انكيدو مي افكنند و او مي ميرد.}^{گيلگمش بر جنازه انكيدو مويه سر مي دهد. "پس روي رفيق خود پوشيد، چنان‌كه عروسي را بپوشاند." شش روز و شب گريست. روز هفتم جنازه را دفن مي كند، در "ترس از مرگ" به سوي دشت مي شتابد. "من نيز به سان انكيدو خواهم مرد؟" به خدايان روي مي آورد تا چگونگي پايانِ زندگي خويش بداند. سرانجام مي شنود كه چون يك‌سوم او آدمي‌ست، راه آدميان خواهد پيمود؛ "هنگامي كه خدايان آدميان را آفريدند/ مرگ را بهر آدميان و جاودانگي را سهم خويش كردند." او در مي يابد كه؛ "مرگ وحشت‌آور است، غايتِ هر زندگي".

در جست‌وجوي راز زندگي‌ست كه به نزد "ناپيشتيم" راه مي يابد. او هماني‌ست كه عمري دراز دارد و يادآور نوح در تورات و قرآن است.

گيلگمش سرانجام به آن گياه هستي‌بخش دست مي يابد، تصميم مي گيرد آن را به اورك برده، همه‌ از آن بخورند و به قدرت جواني و ناميرايي دست يابند. به راه بازگشت، استخري مي بيند، تن به خنكاي آب آن مي سپارد. در اين هنگام ماري بوي گياه را مي شنود، آن را مي خورد، پوست مي اندازد، جوان مي شود و مي رود. گيلگمش به گريه مي نشيند. به ناچار دست‌خالي به اورك باز مي گردد.

در دوازدهمين لوح كه بخش ناتمام داستان بر آن حك شده، آمده است كه گيلگمش در راه بازگشت از خدايان مي خواهد تا حداقل سايه‌ي انكيدو را به وي بنمايانند تا او سرنوشتِ مردگان از وي بپرسد. گيلگمش به دنياي زيرين مي رود، به جهان مردگان. به خانه‌اي تاريك وارد مي شود كه هيچ‌كس تا كنون از آن بازنگشته بود. "ساكنين آن از روشني محرومند، غبار زمين خوراك آنهاست و خاك رُس غذاي آنها، روشنايي نمي بينند و در تاريكي مي نشينند. تن آنان با پر پوشيده و مانند مرغان بال دارند...از هفت دروازه مي گذرد و سرانجام انكيدو را مي بيند. از او مي خواهد تا از واقعيت زير خاك برايش بگويد."

انكيدو مي گويد: "اگر قانون خاكي، كه ديده‌ام، بر تو بگويم، خواهي نشست و خواهي گريست...كرم‌ها او را مانند جامه‌ي كهنه مي خوردند...انكيدو، دوست تو كه دست تو را مي گرفت، مانند خاك رُس شده. او در خاك افتاد و خاك شد."

گيلمش با غمي سنگين به اورك بازگشت، "بر زمين افتاد تا بخسبد. مرگ او را در تالار درخشنده قصر وي در آغوش كشيد."

در كشفِ فلسفه‌ي هستي، كنكاش در جهانِ موجود و دنياي ناشناخته‌ي پس از مرگ نقش عمده‌اي دارند. آن‌جا كه انسان نتواند پاسخي به چراهاي زندگي بيابد، به استوره پناه مي برد، امري كه در گيلگمش حضوري ملموس دارد. گيلگمش موجودي انساني-خدايي‌ست، رانده شده از آسمان‌ها و جهان يزداني، مانده در دردهاي زميني كه انگار پاياني ندارد. گيلگمش مي تواند رابط بين انسان و خدا نيز باشد، بي آن‌كه قادر متعال باشد.

بنا بر باور مردم ميانرودان؛ خدايان انسان‌ها را مي آفرينند تا خدمتكاران آنان باشند. در همين رابطه است كه مي بينيم گيلگمش بر اورك فرمانرواست و چون فكر مي كند موجودي خدايي‌ست، بندگان همه بايد در خدمتِ او باشند و ستم‌هاي وي تاب آورند.

گيلگمش داستانِ اعتراض انسان است به پايانِ زندگي، به پديده مرگ كه سرانجام به پذيرش آن مي رسد. اعتراض به پايانِ ناخوش و ناخواسته‌ي زندگي كه نيستي‌ست و در نهايت، تسليم در برابر آن.}^{تنهايي گيلگمش و دغدعه‌ي مرگ، هراس را به زندگي او مي كشاند. مي خواهد انساني ناميرا بماند. مرگ انكيدو باعث مي شود كه گيلگمش شكل زميني مرگ را بشناسد و به آن بينديشد. با اين‌كه دوسوم وجودش آسماني‌ست، ترجيح مي دهد زميني بماند. آخرين فصلِ داستان در واقع جنگِ بين خدا و انسان است.

در اين حماسه مي توان نشانه‌هايي از تاريخ نيز يافت. گيلگمش پنجمين پادشاه از نخستين سلسله حاكم بر اورك بود. با توجه به تاريخ، او بايد همان كسي باشد كه ديواري به طول نه كيلومتر بر گردِ شهر كشيد. اورك در قرن چهارم تا سوم پيش از ميلاد شهري بزرگ و آباد بود با معابدي بسيار. نخستين سنگ‌نوشته‌ها را نيز از خرابه‌هاي همين شهر كشف كرده‌اند.

شش روايت از داستان گيلگمش به‌جا مانده كه كم و بيش به هم مي مانند. همه در اصل به زبان سومري هستند و قديمي‌ترين آن‌ها به قرن 26 پيش از ميلاد تعلق دارد. اين آثار گنجينه‌ي باارزشي هستند كه مي توان از وراي آن‌ها به چگونگي زندگي، باورها، رابطه‌ها، طبيعت و خشم آن، مرگ، جنگ و صلحِ مردم آن سامان پي برد. گيلگمش داستانِ رشد انسان و بالغ شدن اوست.}^{در گيلگمش "شامات"، روسپي مقدس، نماد زنان است. او كسي‌ست كه انكيدو را از حيواني وحشي به خويي انساني آشنا مي كند. او را با عشق‌بازي مي فريبد و كمك مي كند تا با فرهنگِ انسان‌ها خوردن و نوشيدن آشنا گردد؛ "بخور انكيدو، از نان كه به انسان‌ها تعلق دارد. بنوش انكيدو از آبجو كه رسم اين سرزمين است."

اين عشق شامات است كه انكيدو را انساني مي كند. عشق‌بازي چشم انكيدو را به جهاني انساني مي گشايد. پس از هفت شبانه‌روز پيچيدن تن‌ها به‌هم، شامات به انكيدو مي گويد؛ "تو به حيوانات و صحرا تعلق نداري، تو انساني هستي كه بايد در اورك زندگي كني." انكيدو در اورك موفق مي شود در زندگي گيلگمش تعادل ايجاد كند. او از خوي ديكتاتوري فاصله مي گيرد و به بهبودِ زندگي انسان‌ها مي انديشد.

از گيلگمش چند ترجمه به زبان فارسي موجود است. نخستين آن به سال 1333 تعلق دارد كه به همت داوود منشي‌زاده از آلماني به فارسي برگردانده شده.(2) احمد شاملو نيز آن را از فرانسه به فارسي برگردانده است كه پس از سال‌ها توقيف اخيراً بازچاپ شده است.(3)

زيرنويس‌ها:

1 - Wolfgang Röllig, Das Gilgamesch-Epos, Reclam, Stuttgart 2009

2 - گيلگمش، كهن‌ترين حماسه بشري، مترجم لوحه‌هاي ميخي؛ جرج اسميت، مترجم به آلماني؛ گئورگ بوركهات، ترجمه به فارسي؛ داوود منشي‌زاده، تهران 1382، انتشارات اختران

3 - گيلگمش، برگردان احمد شاملو، با تصويرسازي مرتضي مميز، نشر چشمه، چاپ هفتم، تهران 1389

منبع : شهرزاد نيوز}

robo - امریکا - لوس آنجلس

واقعا حماسه زیباییست

يكشنبه 5 تير 1390

khosh bavar - ايران - يزد

داستان بسيار معنوي و پر مغز و پر از نكته, كه از همه نكته " مهمتر " براي من, ان جمله اخري اين داستان است كه " خداي روسپي مقدس " بعنوان كاتاليزاتوري باعث " انساني " شدن انكيدو ميشود كه او از اين طريق به " بهبودي " زندگي انسان‌ها " كمك " كوشيده است !! پس در هر چيزي هم منفعت مثبت دارد و هم مزيت منفي و ميتوان از هر چيز حداكثر استفاده را كرد ! شاد و فرصت طلب باشيم .

يكشنبه 5 تير 1390

لرستان سرزمین شاپور - ایران - خرم اباد

جای تاسفه که نباید اکثر ایرانیان بخصوص ایرانیان داخل از این وقایع و داستان ها مطلع باشند.

يكشنبه 5 تير 1390

Neshat v sarbolandi - ایران - ایران

چی بگم

يكشنبه 5 تير 1390

ezatdf - ایران - تهران

توی این عکسه گیل گمش ساعت مچی دستشه؟

يكشنبه 5 تير 1390

مانش رومشکانی - ایران - کرماشان

به دوستان سایت توصیه میکنم حتما کتاب اسطوره های سومر و بابل باستان را بخوانند تا بسیاری از حقایق برایتان روشن شود از جمله اینکه کلمۀ خدا و ادیان لهشت و جهنم و غیره برگرفته از همین اسطوره ها هستند البته با کمی تغییر

يكشنبه 5 تير 1390

ezatdf - ایران - تهران

البته جهت اطلاع دوستان دینی به واقعه طوفان بزرگ هم در قسمتی از این قصه اشاره شده و به عقیده برخی این گیل گمش همون کشتی ساز معروفیه که هزار سال بعد به اسم "نوح" سر از تورات و قرآن در میآره

يكشنبه 5 تير 1390

alireza.ch - سوییس - نوشاتل

وقتی انسان پاسخی برای برخی چراهای خود نمی یابد، اسطوره می آفریند. از گیلگمش، کیومرث، جمشید گرفته تا نوح، ابراهیم، موسی، یوسف، سلیمان و دیگر به اصطلاح پیامبرانی که شواهد تاریخی وجود آنها کشف نشده است، همگی میتولوژی اقوامی هستند که ده ها هزار سال پیش در بین النهرین می زیستند، همان افسانه هایی که برخی از آنها رفته رفته رنگ تقدس در یهودیت گرفته و بعدها توسط اسلام کپی برداری شدند. همگی پاسخ هایی هستند به نادانسته های انسان آن اعصار.

يكشنبه 5 تير 1390

khosh bavar - ايران - يزد

ezatdf : بايد ساعت شني باشد !

دوشنبه 6 تير 1390

huria - دانمارك - كپنهاگ

درود بر عراق سومر عراق بابل عراق اشور. عظمتت را پس خواهم گرفت ميهن پر شكوه. حتي اگر اين واپسين كار حياتم باشد!! ممنون از مسوولين سايت

دوشنبه 6 تير 1390