اشك در چشمان بيشتر اقوام دور و نزديك مجيد كه براي بدرقه او به فرودگاه مهرآباد آمده اند، حلقه زده است. مجيد با ظاهري آراسته در حالي كه كراواتي زده است، با تك تك بستگان خداحافظي مي كند و به سمت در خروجي پروازهاي خارجي حركت مي كند. ساعتي مي گذرد و هواپيما از باند فرودگاه مهرآباد به پرواز در مي آيد و مجيد، يك قدم به تحقق آرزوي ديرينه خود كه كار و زندگي در يك كشور پيشرفته است، نزديكتر مي شود. او پس از مدتها پيگيري و پرداخت ميليونها تومان پول توانسته ويزاي كار در استراليا را بگيرد.
|
|
| جمله كسب درآمد بيشتر دليل مهاجرت بسياري از |
بسياري از جوانان ايراني به دلايل مختلفي از جمله اوضاع اقتصادي ايران، معضل بيكاري، به دست آوردن آزاديهاي فردي و اجتماعي، ادامه تحصيل و تجربه زندگي در دنياي غرب، تمايل دارند چند صباحي را در خارج از كشور بگذرانند.
اما انگيزه مجيد از سفر به استراليا بيشتر برآورده ساختن نيازهاي مالي بود. او در رشته مهندسي الكترونيك از دانشگاه سراسري فارغ التحصيل شده بود و تصميم زندگي در خارج از كشور را زماني گرفت كه نتوانست در ايران كار مورد نظر خود را دست و پا كند. در حقيقت او به دنبال در آوردن پول بود تا صرف مخارج عروسي و خريد مسكن خود در آينده نزديك كند.
سفر مرگ
 |
|
| بعضي تا هزاران دلار هزينه مي كنند تا از راه هاي غيرقانوني وارد استراليا شوند |
مجيد در ابتدا قصد داشت تا بطور غير قانوني به استراليا عزيمت كند، اما در رسيدن به هدف خود ناكام ماند. او يك بار به اندونزي سفر كرد تا از طريق دريا به استراليا وارد شود، اما پليس اندونزي او را دستگير كرد و نتوانست به سفر خود ادامه دهد.
بايد اذعان داشت كه دولت استراليا همواره با معضل پناهجويان غيرقانوني دست به گريبان بوده است. بيشتر اين پناهجويان شهروندان كشورهاي آسياي شرقي، خاورميانه، آمريكاي جنوبي و آفريقا هستند كه در ابتدا به مالزي يا اندونزي سفر كرده و سپس قاچاقچيان انسان با دريافت مبالغ گزافي، آنان را از طريق دريا روانه استراليا مي كنند.
در برخي موارد، اين سفرهاي دريايي به سفر آخرت تبديل شده و قايقهاي كهنه و خارج از استاندارد قاچاقچيان، "مسافران خوشبخت" را به كام مرگ فرستاده است.
مجيد در سفر قبلي خود مبلغ ۳۰۰۰ دلار به يك قاچاقچي انسان در اندونزي پرداخته بود و قرار بود كه با كشتي به همراه تعدادي پناهجوي ديگربه سمت استراليا عزيمت نمايد. اما پس از دستگيري توسط پليس و سپري كردن چند روزي در زندان، او نه تنها نتوانست ۳۰۰۰ دلار خود را پس بگيرد بلكه هزينه هاي زيادي را نيز بابت هواپيما و هتل پرداخت و سرانجام، دست خالي به ايران بازگشت.
ورود به استراليا از طريق اندونزي، مسيري بود كه بهنام، دوست دوران دبيرستان مجيد به او پيشنهاد كرده بود. بهنام سالهاي قبل از طريق عبور از اقيانوس خود را به استراليا رسانده بود و بتازگي توانسته بود از كمپ پناهجويان در استراليا پس از اخذ اجازه اقامت دائم بيرون بيايد.
|
|
| طبق آمار رسمي كشور استراليا ميزبان حدود۲۵۰۰۰ ايراني است، هر چند گفته مي شود شمار واقعي ايرانيان بيش از اين است. |
پناهجويان ايراني در استراليا
بهنام بسيار خوش شانس بود كه توانسته بود با قايق خود را به استراليا برساند. بهنام به محض ورود به خاك استراليا توسط پليس دستگير شد و پس از تقاضاي پناهندگي به عنوان پناه جو به اردوگاه منتقل شد و چهار سال در آنجا زندگي كرد.
آمارها نشان مي دهد كه در حدود سه ميليون ايراني خارج از ايران زندگي مي كنند و تعداد ايرانيان مقيم استراليا ۲۴۵۵۸ نفر است. با توجه به اين كه بسياري از ايرانيان هنگام ورود به استراليا به علتهاي مختلف مليت خود را ايراني اعلام نكرده و خود را شهروندان كشورهاي ديگر معرفي كرده اند اين آمار دقيق نيست. به هر حال نام ايران در فهرست كشورهايي است كه بخش عمده اي از پناهجويان از آنجا به استراليا آمده اند.
پناهجويان ايراني، براي جلب نظر مسئولين اداره مهاجرت، دلايلي از جمله مشكلات سياسي و يا آزادي هاي مذهبي يا اجتماعي را دستاويز گرفتن اقامت دائم خود قرار مي دادند و به مرور زمان، دست اندركاران امور پناهندگي در استراليا دريافتند كه در عين حالي كه پناهجويان واقعي با دلايل موجه كم نيستند، بخش عمده اي از اين دلايل، خيلي به واقعيت نزديك نبوده و فقط به منظور اخذ اقامت دائم بيان مي شدند.
بهنام هنگامي كه در اردوگاه بسر مي برد، دليل پناهندگي خود را به استراليا تغيير مذهب عنوان كرده بود. بهنام به مامورين اداره مهاجرت گفته بود كه به دليل اينكه در ايران، مجازات اعدام براي كساني كه از اسلام روي برگردانند در نظر گرفته شده، لذا تامين جاني براي او در ايران وجود نداشت و مجبور بوده كه ايران را ترك كند.
بر اساس قانون فعلي، كليه كساني كه پس از ورود به استراليا تقاضاي پناهندگي مي كنند مجبور هستند تا زمان تكميل فرآيند بررسي پرونده هايشان در اردوگاه ها اقامت گزينند. بررسي تقاضاي پناهندگي معمولاً چند ماه به طول مي انجامد، گاهي نيز در صورت درخواست تجديد نظر، ممكن است سال ها زمان ببرد. اين مسئله باعث شده برخي از ايرانياني كه در اردوگاههاي پناه جويان بسر مي بردند به دليل فشارهاي روحي بارها دست به خودكشي بزنند و سازمانهاي بشر دوستانه، دولت استراليا را تحت فشار قرار داده اند تا هر چه زودتر وضعيت آنها را روشن كند.
سيل گسترده ورود پناهجويان به استراليا از يك طرف و فشار سازمان هاي بين المللي غيردولتي و همچنين كميسيون حقوق بشر سازمان ملل متحد در خصوص وضعيت بد پناهجويان در اردوگاهها، مقامات استراليايي را بر آن داشت تا تدبيري در اين خصوص بينديشند.
اعزام نيروي كار راه حلي براي دو طرف
مجيد پس از بازداشتش توسط پليس اندونزي و پس از اينكه نتوانست بطور غير قانوني به استراليا بيايد مدام در فكر اين بود تا راهي را براي ورود به خاك استراليا بيابد تا سرانجام در روزنامه ها خواند كه تفاهم نامه اي بين ايران و استراليا در خصوص اعزام نيروي كار به امضاء رسيده است.
در سال ۲۰۰۳ صفدر حسيني وزير كار دولت خاتمي تفاهم نامه اي را با فيليپ رادوك وزير مهاجرت دولت استراليا به امضاء رساند كه بر اساس آن، ايران اميدوار بود تا بتواند از طرفي بخشي از نياز استراليا به نيروي كار را تامين نمايد واز طرفي ديگر راه حلي براي معضل بيكاري جوانان ايراني فراهم آورد.
|
|
| طراحي ويزاي "كار و تعطيلات" از سوي دولت استراليا به منظور كاهش ورود غيرقانوني به اين كشور انجام شد. |
چندي نگذشت كه پس از امضاء اين تفاهم نامه، استراليا ويزايي خاص را به نام كار و تعطيلات (Work and Holiday) ويژه ايرانيان طراحي كرد كه پس از آزمايش موفقيت آميز اين نوع ويزا در ايران، دو كشور تايلند و شيلي نيز به دارندگان اين نوع ويزا پيوستند. اخيراً دولت استراليا موافقت نامه هايي را با كشورهاي بنگلادش و تركيه نيز به امضاء رسانده تا اين ويزا در اين كشورها نيز صادر شود.
دولت استراليا، شرايط متفاوتي را براي هر كشور در خصوص اعطاي اين نوع ويزا در نظر گرفته است و در ايران فقط به افرادي اعطا مي شود كه بين ۱۸ تا ۳۰ سال سن داشته و حداقل مدرك فوق ديپلم را دارا باشند و بتوانند در امتحان IELTS حداقل نمره چهار و نيم را كسب نمايند. بر اساس شرايط صدور، اين افراد پس از دريافت ويزا قادرند تا سقف ۱۲ ماه در استراليا كار كرده و يا تا سقف چهار ماه تحصيل نمايند. چنانچه سن آنان كمتر از سي سال باشد ويزاي كار و تعطيلات حداكثر تا سه سال قابل تمديد است.
بر اساس قانون استراليا، دارندگان اين ويزا نمي توانند بيش از سقف ۶ ماه در يك كار باشند ودر ۶ ماه بعدي حتماً بايد محل كار خود را تغيير دهند، در غير اينصورت، ويزاي آنان از درجه اعتبار ساقط مي شود و بايد استراليا را ترك كنند. گرفتن برگه عدم سوء پيشينه از نيروي انتظامي و داشتن ۵۰۰۰ دلار استراليا در حساب بانكي از ديگر شرايط ويزاي كار و تعطيلات است. همچنين متقاضيان بايد از آزمايشات پزشكي سربلند بيرون آيند و از وزارت كار و امور اجتماعي تاييديه دريافت دارند.
خوشبختاته مجيد تمامي شرايط را دارا بود و در دل خوشحال بود كه مي تواند به آرزوي ديرينه اش دست يابد و سپس عزم خود را جزم كرد كه به هر صورتي شده به استراليا بعنوان نيروي كار اعزام شود.
ويزاي كار و تعطيلات، تجارتي پر سود
هنگامي كه مجيد به وزارت كار مراجعه كرد تا از چگونگي گرفتن ويزا اطلاع حاصل نمايد به او گفته شد كه بخش خصوصي متولي رسيدگي و پيگيري پرونده هاي اعزام نيروي كار است. به مجيد فهرستي از دفاتر كاريابي داده شد. او تمامي مراحل را يكي پس از ديگري طي كرد و در امتحان IELTS شركت كرد و پس از گرفتن نمره مورد نظر و پرداخت ۷۰۰۰ دلار به يكي از دفاتر كاريابي توانست ويزاي استراليا را بگيرد. مجيد مبلغي را كه پرداخت شامل هزينه هاي اقامت ۱۵ روز اول در استراليا و همچنين بابت يافتن كار در رشته مرتبط با تحصيلاتش بود.
در حقيقت مجيد نمي دانست كه دفاتر كاريابي مجاز به گرفتن چنين پولهايي از داوطلبان نيستند و عملاً اين كار غير قانوني است.
ناصر نادري، مدير كل كاريابي وزارت كار در مرداد ماه سال ۸۵ در واكنش به اخذ پول از داوطلبان توسط دفاتر كاريابي در مصاحبه با ايرنا گفت كه متقاضيان در صورت مراجعه به دفاتر كاريابي غير دولتي خارجي جهت ثبت نام و تشريفات اداري تا انعقاد قرارداد از پرداخت هرگونه وجهي با عنوان هزينه صدور ويزا معاف خواهند بود.
به گفته او كاريابيهاي غيردولتي خارجي فقط مجاز هستند، در صورت انعقاد قرارداد يكساله يا بيشتر با كارفرماي استراليايي، فقط يك ماه حقوق دريافتي كارجو از كارفرما را به عنوان حقالزحمه در انتهاي سال و يا در مدت يك سال به نسبت يك دوازدهم، دريافت كنند."
ورود به سيدني
در راه سفر به استراليا، مجيد بسيار خوشحال بود كه توانسته پس از دوندگي هاي بسيار مسير ورود قانوني خود به استراليا را هموار كند. او در راه رويايهاي زيادي را در سر مي پروراند. اما اولين شوك پس از برزمين نشستن هواپيما در فرودگاه سيدني به او وارد شد، چون هيچ كس به استقبال مجيد نيامد و اين برخلاف قولي بود كه دفتر كاريابي به او داده بود. سرانجام مجيد پس از سرگرداني زياد توانست رابط دفتر كاريابي را در سيدني بيابد، اما چند روز گذشت وهيچ چيز مطابق با شرايط قرارداد پيش نرفت.
مجيد مي گويد: "من در دفتر كاريابي مبلغ ۷۰۰۰ دلار بابت كار آتي خود پرداخت كردم ولي پس از اينكه به سيدني آمدم نمايندگان دفتر مرا در يك بقالي مشغول به كار كردند و دو هفته بعد صاحبكارم كه يك نفر هندي بود مرا از كار اخراج كرد. بعدها فهميدم دفتر كاريابي مبلغ ۴۰۰ دلار به صاحبكارم پرداخت كرده تا بطور صوري دو هفته مرا مشغول به كار كرده و سپس به بهانه اي واهي مرا اخراج كند."
كاهش شانس مهاجرت
مجيد قبل از سفر، پيش خود فكر مي كرد كه پس از ورود به استراليا شانس بيشتري را در گرفتن اقامت دائم پيدا مي كند اما نمي دانست از جهاتي، دارندگان طريق ويزاي كار و تعطيلات شانس كمتري در گرفتن اقامت دائم دارند.
يكي از شروط گرفتن ويزاي مهاجرت به استراليا داشتن سوابق كار مرتبط با رشته تحصيلي به مدت سه سال است كه عملاً با توجه به اينكه ايرانياني كه با ويزاي كار وتعطيلات مي آيند در كارهايي غير مرتبط با رشته خود مشغول مي شوند، به هيچ وجه نمي توانند سابقه كار مفيد ارائه دهند.
مجيد پس از اينكه نتوانست به كار خود را در بقالي ادامه دهد، مدت مديدي تلاش كرد كه كار جديدي براي خود دست و پا كند اما كوشش هايش نتيجه مطلوبي در بر نداشت. متاسفانه تجربياتي كه در ايران كسب كرده بود، بهيچ وجه مطابق با استانداردهاي كار در استراليا نبود و سرانجام مجبور شد در كارهاي ساختماني مشغول به كار شود تا بتواند هزينه هاي زندگي در شهر گراني همچون سيدني را بپردازد.
اما واقعيت امر اين بود كه كارفرمايان استراليايي تمايل بيشتري براي بكارگيري افرادي دارند كه از كشورهايي اروپايي به استراليا براي اقامت كوتاه مدت مي آيند؛ چرا كه نياز به آموزش كمتري به آنان وجود دارد. اين در حالي است كه چنانچه يك ايراني بخواهد در مشاغل مرتبط با تحصيلات خود مشغول بكار شود ماهها نياز به آموزش دارد.
سياست كارآمد استراليا
متاسفانه مجيد بدليل ضعف جسماني نتوانست به كارهاي ساختماني ادامه دهد و پس از تلاش بسياردر يافتن كار، سرانجام در يك كارواش كه متعلق به يك افغاني بود مشغول به كار شد. اما او ديگر آن مجيد اولي نبود بلكه سختي هاي زندگي در غربت او را هر روز افسرده و افسرده تر مي ساخت.
مجيد پس از گذشت چند ماه، تصميم گرفت به اين وضعيت پايان دهد. چون با اين همه تلاش و صرف ميليونها تومان پول، او نه تنها نتوانسته بود هيچ اندوخته اي براي مخارج عروسي و زندگي آينده اش كنار بگذارد ، بلكه حقوق ناچيزش كفاف مخارج زندگي او را دراستراليا نيز نمي داد. بهمين خاطر عزم خود را جزم كرد و مصمم شد كه خود را به عنوان پناهنده معرفي نمايد تا بتواند از مزاياي پناهندگان بهره مند شود اما بعد متوجه شد كه نمي تواند چنين كاري كند.
زيرا يكي از شروط اعطاي ويزاي كار و تعطيلات، ارائه برگه عدم سوء پيشينه از نيروي انتظامي ايران و ديگري تعهد وزارت كار و امور اجتماعي در خصوص داوطلب است. دولت استراليا با اين شروط زيركانه راه را براي اعلام درخواست پناهندگي سياسي و اجتماعي دارندگان ويزاي كار و تعطيلات بست زيرا اولاً ارائه برگه عدم سوء پيشينه بدين مفهوم است كه فرد هيچ گونه مشكل سياسي ويا مذهبي با دولت ايران نداشته و ثانياً تاييديه وزارت كار، به منزله آگاهي دولت ايران از خروج چنين فردي از كشور به عنوان نيروي متخصص است.
از سوي ديگر، دولت استراليا توانست با اعطاي چنين ويزايي منافع مادي زيادي را نصيب كشور خود سازد. دارندگان ويزاي كار وتعطيلات ميزان بيشتري ماليات نسبت به شهروندان استراليايي - در حدود سي درصد درآمد خود- به دولت مي پردازند.
بازگشت به ايران
آمارهاي اداره مهاجرت استراليا نشان مي دهد كه از سال ۲۰۰۳ تا سال ۲۰۰۶ تنها ۱۰۵۰ ويزاي كار وتعطيلات براي سه كشور ايران، شيلي و تايلند صادر شده است و چنانچه خوشبينانه سهم ايران را ۶۰ درصد اين ميزان يعني ۶۳۰ نفر تخمين بزنيم در مي يابيم كه ساليانه بطور متوسط حدود ۲۰۰ نفر ايراني تحصيل كرده به استراليا اعزام شده اند تا از سر ناچاري در مشاغلي همچون نقاشي ساختمان، صافكاري، ظرفشويي، پخش تراكت هاي تبليغاتي ، كارهاي ساختماني و مشاغلي از اين دست مشغول به كار شوند. كارهايي كه به هيچ وجه نيازي به داشتن مدرك دانشگاهي ندارد.
از طرفي ديگر، در حالي كه ميليون ها جوان بيكار در ايران وجود دارد، به نظر نمي رسد يافتن ۶۳۰ كار عمدتاً غير مرتبط ، در ظرف مدت سه سال براي ۶۳۰ جوان دانشگاهي ايراني بتواند گرهي از معضلات بيكاري جوانان باز كند. تازه در اين ميان برخي از دارندگان ويزاي كار و تعطيلات، بويژه خانمها ، به علت فشارهاي زياد غربت و پس از صرف ميليونها تومان هزينه، چند هفته اي بيشتر در استراليا دوام نمي آورند و به ايران باز مي گردند.
در سالن پروازهاي ورودي فرودگاه امام خميني، خانواده هاي بيشماري با دسته هاي گل گرد هم آمده بودند تا به استقبال مسافران خود بروند. سرانجام هواپيماي شركت امارات به زمين نشست و چندي نگذشت كه مجيد بسرعت از هواپيما بيرون آمد و پس از انجام تشريفات اداري و عبور از گمرك به سالن خروجي آمد.
اما هيچ كس به استقبال او نيامده بود، چون اين خواسته خود مجيد بود تا هيچ كس از بازگشتش به ايران مطلع نباشد. مجيد با قلبي شكسته و چهره اي مغموم در حالي كه اشك در چشمانش حلقه زده بود سوار بر تاكسي به سمت خانه آمد.
From: BBC Persian
